Handhaving kan strafrechtelijk of bestuursrechtelijk plaatsvinden. Het strafrecht is wellicht het meest bekend. Hierbij doet de politie de opsporing van het strafbare feit en de dader, en zorgt een officier van Justitie voor de vervolging, op eigen initiatief of eventueel na een ‘klacht’ van een burger. Als de verdachte wordt veroordeeld heeft dat een schandpaaleffect, maar bij illegale bomenkap is daarmee de schade voor omwonenden en de natuur nog niet hersteld.

Wat dit betreft is de bestuursrechtelijke handhaving effectiever. Een handhavingsverzoek richt zich op de bestuursrechtelijke handhaving. Die kan in de eerste plaats bestaan uit het van overheidswege opleggen van een ‘last onder dwangsom’ (vaak kortweg ‘dwangsom’ genoemd) aan degene die illegaal heeft gekapt. Dat betekent dat een dwingende opdracht wordt gegeven en dat de betrokkene een dwangsom moet betalen als hij nalaat die opdracht uit te voeren. De meest voor de hand liggende last houdt een herplantverplichting in. Een andere vorm van bestuursrechtelijke handhaving is de bestuursdwang. Hierbij verricht de overheid zelf datgene wat ten onrechte is nagelaten, zoals de herplant, en wel op kosten van de overtreder. Dit komt bij illegale kap minder vaak voor dan de last onder dwangsom.